resmin alt tagı

Bir Hava Trafik Kontrolörünün “Durumsal Farkındalık” (Situational Awareness) Seviyesi Uzun Vardiyalarda Nasıl Korunur?

Hava trafik kontrolünde Durumsal Farkındalık (SA), kontrolörün hava sahasındaki unsurları algılaması, anlamlandırması ve yakın gelecekteki konumlarını öngörebilmesidir. Uzun vardiyalarda bu farkındalığı korumak, sadece bireysel bir çaba değil; yorgunluk yönetimi, standart operasyonel usuller ve ileri teknolojik destek sistemlerinin birleşimiyle sağlanan kurumsal bir stratejidir. İnsan beyninin odaklanma süresi kısıtlı olduğu için, sistem kontrolörün zihinsel yükünü (cognitive workload) optimize ederek “tünel bakışı” veya “karar yorgunluğu” gibi emniyeti tehdit eden unsurların önüne geçer.

Yorgunluk Yönetimi ve Dinlenme Döngüleri

Durumsal farkındalığın en büyük düşmanı olan yorgunlukla mücadele etmek için uluslararası otoriteler (ICAO, Eurocontrol) katı vardiya ve dinlenme kuralları uygular. Kontrolörler genellikle her 90 ila 120 dakikalık yoğun çalışma süresinin ardından, zihinsel bir “sıfırlama” yapabilmeleri için 30 dakikalık zorunlu molalara ayrılırlar. Bu dinlenme periyotları, beynin sürekli değişen radar verilerini işlemekten kaynaklanan ısınmasını engeller ve kısa süreli hafızanın temizlenmesine olanak tanır. Ayrıca, gece vardiyalarında sirkadiyen ritmi destekleyen özel ışıklandırma sistemleri ve “short nap” (kısa şekerleme) odaları, farkındalığın en düşük olduğu saatlerde bile dikkatin zirvede tutulmasını sağlar.

Standart Usuller ve Teknolojik Karar Destek Sistemleri

Bireysel performansın düştüğü anlarda emniyeti korumak için “Standart Operasyonel Usuller” (SOP) ve “Pozisyon Devir Brifingleri” devreye girer. Bir kontrolör görevi devralırken, belirli bir kontrol listesi (checklist) üzerinden hava sahasındaki tüm potansiyel çatışmaları, hava durumunu ve kısıtlamaları sistematik bir şekilde aktarır; bu süreç SA’nın kişiden kişiye kesintisiz aktarılmasını sağlar. Teknolojik tarafta ise Kısa Süreli Çatışma Uyarıları (STCA) ve Pist İhlal Uyarıları gibi sistemler, birer “dijital göz” olarak çalışarak kontrolörün dikkatinin dağıldığı mikro saniyelerde görsel ve işitsel alarmlar üretir. Bu sistemler kontrolörün yerine karar vermez, ancak zihinsel işlem kapasitesini kritik hedeflere yönlendirerek farkındalığın sürekliliğini garanti altına alır.

 

Kulede Çalışma Ortamı Nasıldır?

Her havalimanın kalbi olan hava trafik kontrol kulelerinde çalışan kontrolörler hava sahasındaki uçakların düzenli, hızlı ve güvenli akışlarını sağlamaktan sorumludurlar. Böyle büyük bir işin altından kalkan kontrolörlerin çalışma ortamları nasıldır öyleyse?

Kulede Çalışma Ortamı

Kulede çalışanların sayısı 10 ile 12 kişi arasında değişiklik gösteriyor. Gündüz mesaileri 13 saat, gece ise 11 saat mesai yapılıyor. Nöbetli çalışma sistemi ile 2 saat çalışıp 2 saat dinleniliyor. İş başında iken herhangi bir şey yemek ve içmek yasak olduğu için 2 saatlik molaya kadar beklemeleri gerekiyor. Çok susama durumunda orada bulunan asistan yardımcı oluyor. Bu bekleme durumu tuvalet mevzusu içinde aynı. İşini devredebilecek birini bulabilirse ancak masanın başından kalkabilirler. Bulamazlarsa yine molaya kadar beklemeleri gerekiyor.

Her işyerinde olduğu gibi kulede de unvanlar bulunmakta. Bu unvanlar; Stajyer Hava Trafik Kontrolörü, Asistan Hava Trafik Kontrolörü, Hava Trafik Kontrolörü ve Baş Kontrolör’dür. Stajyer Hava Trafik Kontrolörü henüz lisansını almamış, Asistan Hava Trafik Kontrolörü lisansını almış rate (derece) almamış, Hava Trafik Kontrolörü ise rate (derece) almış kişilerdir.

Hava Trafik Kontrolörü Olmak

Ülkemizde kontrolör olmak için iki yol bulunmaktadır. İlki Anadolu Üniversitesi’nde bulunan Hava Trafik Kontrol Bölümünü bitirmek. İkincisi ise DHMİ tarafından açılmakta olan İlanlara başvuru yaparak alımlar için yapılan sınavlardan geçmek. Bu iki yolun tamamlanması halinde de SHGM tarafından düzenlenen lisans sınavının geçilmesi halinde hava trafik kontrolörü olunabiliyor.

Hava Trafik Kontrolörü Olabilmek İçin Gereken Şartlar

  • 4 yıllık fakülte veya yüksekokul mezunu olmak
  • 27 yaşından gün almamış olmak
  • C vatandaşı olmak
  • ICAO’nun belirlediği şartlara uygun sağlık raporu alabiliyor olmak
  • Sesli iletişimde yanlış anlaşılmalara, aksamalara sebep olabilecek aksan ya da lehçe, dilde pelteklik, gizli kekemelik ve aşırı heyecan sahibi olmamak
  • İngilizce için YDS sınavından en az C düzeyinde puan almak
  • KPSS sınavından yeterli notu almak
  • Adli Sicil Kaydı bulunmamak

Havalimanı Trafik Yoğunluğu Nedir? Nasıl Ölçülür?

Havalimanı Trafik Yoğunluğu Nedir?

Havalimanı trafik yoğunluğu, havalimanı içerisinde iniş veya kalkış yapan birçok uçağın oluşturduğu yoğunluğa denilmektedir. Havacılık sektörünün gelişmesi ve hava araçlarının aynı hava sahasını kullanmasıyla can ve mal güvenliğinin sağlanması için hava trafik faaliyetlerinin yönetilmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bunun için havalimanındaki trafik yoğunluğunun yönetiminde hava trafik hizmeti (ATS) önemli rol oynamaktadır. Hava trafik hizmetleri saha, yaklaşma ve meydan kontrolü olarak üçe ayrılmaktadır. Havalimanı Trafik Yoğunluğu Nasıl Ölçülür?

Havalimanı trafik yoğunluğu üçe ayrılmaktadır.

Hafif Yoğunluk: Havalimanı trafiğinin en fazla olduğu saatlik ortalama hareket sayısının pist başına 15’ten az olduğu durumlardır.

Orta Yoğunluk: Havalimanı trafiğinin en fazla olduğu saatlik ortalama hareket sayısının pist başına sırası ile 16 ile 25 arasında olduğu durumlardır.

Şiddetli Yoğunluk: Havalimanı trafiğinin en fazla olduğu saatlik ortalama hareket sayısının pist başına 26’dan fazla olduğu durumlardır. Hava Trafik Hizmeti Neden Önemlidir?

  • Havalimanı içerisinde havada veya pistte olan bir uçak ile hareket halinde veya duran bir cisim arasındaki kazayı önlemek.
  • Hava araçları arasında düzenli trafik ortamı sağlamak.
  • Arama-kurtarma hizmetinden yararlanması gereken hava araçları için gerekli birimlere bildiride bulunmak ve kurumlar arasındaki koordinasyonu sağlamak.

Hava Trafik Yoğunluğunu Hangi Kurum Ölçer?

Dünyadaki hava trafiğini kontrol eden uluslararası kurumlar bulunmaktadır. Hava trafiği kontrolü ile birlikte trafik yoğunluğu da bu kurumlar tarafından ölçülebilmektedir. Bu kurumdan birisi de Eurocontrol’dür. Eurocontrol Avrupa’daki hava trafiğini kontrol eden uluslararası bir örgüttür.

Aynı Hava Trafik Yolunda Farklı Seviyelerde Uçuş Yapılır Mı?

Uçaklar arası mesafelerin minimum değerleri, uluslararası havacılık kuruluşları tarafından kararlaştırılıyor. İki uçak dikeyde en az 1000 feet yani 305 metre, yatayda ise 3 mil yani yaklaşık 4,8 km mesafede yol almak durumunda. İnişte iki uçak arası uzaklık, kulenin kontrol yetkisine girildiğinde 5,5 km, son yaklaşma durumunda ise 4,6 km olabiliyor.

Uçaklar, Hava trafik kontrol kuleleri tarafından yakından izlenmeleriyle birlikte birbirlerine çok yaklaşmalarını müdahale eden mükemmel uyarı sistemleri ile donatılmış durumda. Uçaklar arasında minimum yaklaşma aralığı aşıldığı duruma “loss of seperation” deniyor. Bu oldukça nadir rastlanan bir durum. Makalemizin de başlığı olan soruya cevap verelim. Aynı hava trafik yolunda farklı seviyelerde uçuş yapılabilir. Ancak yukarıda da belirttiğim gibi belli kurallar dahilinde ama bu kurallar dışına çıkıp uçaklar birbirlerine yaklaşırsa ne olur?

Uçaklar Birbirlerine Yakınlaşırlarsa Ne Olur?

Tüm ticari uçaklarda Havada Çarpışma Önleme Sistemi TCAS (Traffic Collision Avoidance System) zorunludur. TCAS, diğer uçakların yolladığı sinyalleri alan ve kendisi de sinyal gönderen bir sistemdir. Sinyal gönderme sistemi neticesinde diğer uçakların irtifa, menzil ve durum bilgisi alınıyor. Bu bilgiler kokpitte görsel ve sesli uyarılar oluşturuyor.

İki uçaktaki TCAS bilgisayarının paylaştığı bilgiler, uçakların uyumlu ve stabil bir şekilde manevra yapmasını ve olası çarpışmaların engel olmasını sağlıyor. Bu sistem, 1993’te Amerika, 1998’de Hindistan, 2000’de Avrupa, Avustralya ve Hong Kong ve 2014’te Arjantin’de zorunlu hale getirildi. TCAS Sisteminin Uygulanması Yasak Olduğu Durumlar Nelerdir?

  • Yoğun trafiğin olduğu bölgelerde yasaklanmıştır. (Diğer uçaklar çok yakında değil fakat tehdit bölgesinde ise ikaz verilir ancak herhangi bir kaçınma manevrası verilmez.)
  • 1000 feet yüksekliğin altında alçalış manevrası yasaklanmıştır.
  • 500 feet yüksekliğin altında hem tırmanış hem de alçalış manevraları yasaklanmıştır.

Hava Trafik Kontrol Sistemi Nasıl Çalışır?

İlk çağlardan günümüze kadar insanlar bir yerden başka bir yere gitmek için rota belirlediler. Havacılıkta belirlenen rotalar ise Hava trafik kontrol (ATS) sistemi sayesinde gerçekleştirildi. Bu sistem uçakların kalkış, iniş, apron hareketleri ve gökyüzünde seyir hali sırasında meydana gelebilecek karışıklıkları önler ve pilotlarla kurulan iletişim sayesinde uçuş emniyetli bir şekilde gerçekleşir. Bu sistem sayesinde, insanları ve eşyaları bir noktadan başka bir noktaya emniyetli bir şekilde ulaştırırız.

Ats Sistemi Kimler Tarafından Yönetilir?

Sivil havacılık genel müdürlüğü tarafından yapılan lisans sınavı sonucu başarılı olan kişiler ‘Hava Trafik Kontrolörü’ olarak kulede hizmet vermeye başlarlar. Hava trafik kontrolörü bazen 10 bazen de 40-45 uçaktan sorumlu olabilmektedir.

Pilot İle Kontrolör Arasında Neler Konuşulur?

Hava trafik kontrolörü pilotlara telsiz ile ulaşır ve radar sistemi üzerinden kontrol eder. Daha önceden belirlenmiş olan rotaları kullanan pilotlar herhangi bir sorunla karşılaşırlarsa (hava durumu vb.) kontrolörler tarafından yeni rotaya yönlendirilirler. Hava durumu hakkında bilgilendirirler ve önemli görevlerinden biri de gökyüzündeki uçaklar arasındaki mesafeyi korumaktır. Havaalanları yakınlarında ki minimum mesafe önden 5 kilometre, dikey olarak 300 metredir ve yüksek irtifada uçarken bu mesafeler 7.5 kilometre ve 600 metredir.Aralarında konuştukları dil İngilizcedir.

resmin alt tagı

Herkes İçin Havacılık Derneği, 2015 yılında öğrenciler tarafından kurulan ve yönetilen bir dernek olarak İLK ve TEK olma özelliğiyle havacılık tarihine imzasını bırakmıştır.

Bugün itibariyle; 3500+ üyesi ile Türk Sivil Havacılığının En Büyük Sivil Toplum Kuruluşudur. 150+ den fazla çalışanı, kendine ait eğitmen kadrosu, marka temsilcileri, avukat kadrosu, akademisyen destekleri ve sektörel iş birlikleri ile yılda 300.000+ insanla etkileşim halindedir.

®️ ISO 21001:2018 Uluslararası Eğitim Kuruluşları Yönetim Sistemi Standardına sahip Türkiye'deki İLK ve TEK havacılık derneğidir.

 

Mail Formu

     

    İletişim

    Yenişehir Mahallesi Osmanlı Bulvarı No:2 Ayport Sitesi A Blok Ofis No:2
    Pendik/ İstanbul

    0216 771 2015

    info@herkesicinhavacilik.com