Slot Nedir?
Havayolu şirketleri bir havalimanında belirli saatlerde iniş kalkış hakkını slot adı verilen zaman hakkına bağlı olarak alırlar.
İngilizcede zaman ayırmak, yer vermek gibi anlamlarda kullanılan slot havacılıkta ise uçuşu planlanmış bir uçağa belirli bir hava sahasını belirli bir zaman diliminde geçmesi ve dolayısıyla iniş kalkış için belirli havaalanlarını belirli zaman dilimlerinde kullanabilmesi şeklinde verilen izinleri ifade etmek için kullanılır. Böylece bu zaman dilimlerinde ilgili hava sahasındaki ve havaalanlarındaki trafik sayısı istenilen düzeyde tutabilmektedir. Slot geniş çerçevede havalimanı kaynaklarının verimli kullanılması için yürütülen bir kapasite yönetimi programı olarak da düşünülebilir.
Türkiye’de DHMİ’ye bağlı slot koordinasyon ünitesince yönetilmektedir. Avrupa’da bu süreç IATA ve Slot Koordinasyon Kuralları (WASG) tarafından yürütülmektedir.
Havayolu Slotu Nasıl Alır?
Havayolu şirketleri yaz ve kış tarifeleri öncesinde ilgili havalimanına slot talebinde bulunur. Bu talepleri değerlendirirken de havalimanı kapasitesi, bulunan slotların doluluk oranı ve eski kullanım performansı dikkate alınır. Slot talebinde; uçuş saati, hat bilgisi, uçak tipi gibi bilgiler yer almaktadır. Fakat bu yoğun havalimanlarında her istenilen saate verilecek demek değildir. Slotun en önemli noktası ise havayolu aldığı slotu o sezon boyunca en az %80 kullanma zorunluluğundadır. Eğer kullanmaz ise slotu kaybedebilir veya diğer sezonda aynı hak için öncelik tanınmaz.Bu nedenden dolayı da bazen havayolları slotunu kaybetmemek için az yolcu ile de uçuş yaparlar. Slot haklarındaki iniş ve kalkış saatlerinin sık sık ihlal edilmesi de, havayolu şirketlerini bu konuda zor durumda bırakabilir. Kalkış için eksi ve artı 15 dakika kuralı vardır. Bu zaman dilimi içerisinde kalkış yapılamazsa, havacılık tabiri ile “slot yersiniz” ve yeni bir slot talebinde bulunmak zorunda kalırsınız. Özellikle yoğun havalimanlarında bu durum, birkaç saati bulan rötarlara sebep olabilir. Bunun yanı sıra, iniş ve kalkış slot zaman aralıklarının ihlali sebebiyle, havayolu şirketlerine para cezası da kesilebilmektedir.
Slotun Hayati Önemi
Tenerife kazası 1977 yılında yaşanmış ve havacılık tarihinin en ölümcül kazası olarak bilinir. O gün havaalanında yoğunluk vardı çünkü başka bir havalimanı kapandığı için birçok uçak Tenerife’ye yönlendirilmişti. Bu da park alanı karmaşası, iletişim sorunları ve ciddi bir zaman baskısı yarattı. KLM ve PanAm’a ait iki Boeing 747, sisli havada aynı pistte bulunuyordu. Görüş çok düşüktü ve kule ile pilotlar arasındaki iletişim net değildi. KLM uçağının kaptanı, kalkış izni aldığını sanarak pistten kalkışa başladı ancak PanAm uçağı hala pist üzerindeydi. Bu yanlış anlaşılma ve aceleci kararlar sonucu iki uçak çarpıştı. Kazanın temel nedeni tek bir hata değil, yoğunluk, zaman baskısı, iletişim problemleri ve insan faktörlerinin birleşimidir. Pilotlar yetişme çabası içindelerdi ve acele ediyorlardı. Özellikle kalkış sırasını kaybetme ve duty time endişesi gibi baskılar, kaptanın riskli bir karar almasına yol açmıştır. Zaman baskısı, slotu kaybetme korkusu çok büyük kazalara neden olabilmektedir.
