Egzoz gaz sıcaklığı (Exhaust Gas Temperature – EGT), gaz türbinli uçak motorlarında yanma sonrası gazların türbin çıkışındaki sıcaklığını ifade eden ve motorun termal yükünü doğrudan yansıtan temel bir performans parametresidir. Üretilen itkiyle doğrudan ilişkili olması nedeniyle EGT, operasyonel emniyet ve motor ömrü açısından kritik kabul edilir. Bu nedenle her motor tipi için, güvenli çalışmayı garanti eden bir maksimum EGT değeri sertifikasyon sürecinde tanımlanır.
EGT, genellikle türbin çıkışı veya jet pipe bölgesine yerleştirilen termokupllar ile ölçülür ve motorun yük altındaki termal durumunu izlemek için kullanılır. Ölçüm noktasına bağlı olarak TIT, TET veya ITT gibi terimler kullanılsa da modern uygulamalarda bu sıcaklık değerleri pratikte EGT başlığı altında değerlendirilir. Tanımlanan EGT sınırları, doğrudan türbin kanat malzemesinin termal dayanımıyla ilişkili olup motor tasarımı ve sertifikasyonunun temel kısıtları arasındadır.
EGT Limit ve EGT Red Line
Her gaz türbinli motor için, zarar görmeden çalışabileceği maksimum egzoz gaz sıcaklığı operasyonel dokümanlarda EGT red line olarak tanımlanır. Red line, farklı güç modları için ayrı limitler içerebilse de operasyonel değerlendirmelerde özellikle kalkış sırasında ulaşılan maksimum EGT ile karşılaştırılarak motorun sahip olduğu termal rezerv izlenir. EGT limitinin aşılması, türbin kanatları ve yanma odası bileşenlerinde kalıcı hasarlara yol açabileceğinden, modern motor kontrol sistemleri (FADEC/ECU) EGT’yi sürekli izler ve limit yaklaşımı durumunda koruyucu kontrol stratejileri uygular. Red line değeri, yalnızca malzeme dayanımına değil, hedeflenen motor ömrü ve bakım aralıklarını (time on wing) sağlayacak güvenlik payına göre belirlenir. Bu nedenle sıcak–yüksek meydanlarda veya yüksek kalkış ağırlıklarında pilotlar, red line’a yaklaşan EGT değerlerine bağlı olarak derate veya alternatif güç ayarları kullanabilir.
EGT Margin (EGT marjı)
EGT margin, motorun kalkış sırasında ulaştığı maksimum EGT değeri ile tanımlı EGT red line arasındaki farktır ve motorun sahip olduğu kalan termal güvenlik payını sayısal olarak ifade eder. Motor yeni durumdayken marj en yüksek seviyededir kullanım süreci ve performans kaybı ile zamanla azalır. Matematiksel olarak EGT marjı aşağıdaki gibi tanımlanır:
EGT marjı = EGT red line − kalkışta gözlenen maksimum EGT
Yüksek bir EGT marjı motorun güvenli bir termal aralıkta çalıştığını gösterirken, düşük veya sınıra yakın bir marj bakım veya kanattan alınma (off-wing) kriterlerine yaklaşıldığını gösterir.
EGT Marjı ile Motor Performansı ve Ömrü Arasındaki İlişki
EGT marjı, motor performansındaki bozulmayı izlemek için kullanılan en pratik göstergelerden biridir. Kompresör verim kaybı, türbin uç açıklıklarının artması ve yanma odası geometrisindeki bozulmalar, aynı thrust seviyesinde daha yüksek EGT gereksinimine yol açar red line sabit kaldığı için bu durum doğrudan EGT marjının azalması şeklinde izlenir.
Bakım organizasyonları, EGT marjının zaman içindeki değişimini trend izleme programlarıyla takip ederek motorun bakım seviyesini ve kanattan alınma zamanını planlar. Özellikle sıcak ve kirli operasyon koşullarında kompresör kademelerinde oluşan kirlenme ve sızdırmazlık yüzeylerindeki aşınmalar marjın düşüş hızını artırabilir bu nedenle motor yıkaması gibi bakım uygulamalarıyla EGT marjının bir kısmı geri kazanılabilir.
