Havacılık operasyonlarının odağında yer alan Emniyet Yönetim Sistemi (SMS); operasyonel süreçlerdeki tehlikelerin erkenden saptanması, bu risklerin analiz edilerek makul seviyelere çekilmesi ve emniyet standartlarının sürdürülebilir bir şekilde geliştirilmesini amaçlayan sistematik bir yapıdır. Sektörel emniyetin ileri bir noktaya taşınması, ancak tüm paydaşların bu sürece aktif katılımı ve risk yönetimi konusundaki farkındalığıyla mümkündür.
Küresel ölçekte bu sistemin temelleri, ICAO tarafından yayımlanan 9859 sayılı el kitabı ile atılmış ve 2013 yılında tüm gereklilikler Annex-19 dokümanı altında birleştirilmiştir. Türkiye’deki yasal süreçte ise Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından yayımlanan yönetmelikler ve SHT-SMS talimatları ile bu sistemin kurulması tüm havacılık işletmeleri için hukuki bir zorunluluk haline getirilmiştir.
Netlik Eksikliği
Sahadaki pilotlar için “SMS” genellikle rafta duran bir kılavuz; yararlı olup olmayacağı belirsiz uçuş öncesi risk değerlendirmeleri veya sonuç verip vermeyeceği belirsiz bir güvenlik ihbar hattı anlamına gelir. Üst düzey bir yönetici için ise “SMS” yalnızca külfetli bir düzenleyici veya sözleşme gerekliliği anlamına gelebilir. Yalnızca SMS’in özellikle iyi uygulandığı şirketlerde yöneticiler ve çalışanlar; onu parçalarının toplamından daha büyük bir şey olarak, kazaları başlamadan önce durdurmak için tüm organizasyonu dahil eden birleşik, proaktif bir güvenlik yaklaşımı olarak görürler. “Güvenlik Yönetim Sistemi (SMS), şirketlerin sorunlar onları bulmadan önce sorunları tespit etmelerine yardımcı olmakla ilgilidir.” diyor Ulaştırma Bakanlığı’nın denetim rejimini eleştirmesine rağmen güvenlik yönetim sistemlerini çok destekleyen TSB Başkanı Kathy Fox. Fox, kendi araştırmasında tehlikeleri arama ve belgeleme konusunda resmi, yapılandırılmış yaklaşımların -SMS’nin temel taşlarından biri- yöneticilerin aksi takdirde gözden kaçabilecek tehlikeli durumların erken uyarı işaretlerini tanımalarına yardımcı olabileceğini bulmuştur. Doğru şekilde uygulanan bir SMS, bu tür “zayıf sinyalleri” güçlendirecek ve yöneticileri bir kaza meydana gelmeden önce düzeltici önlem almaya teşvik edecektir. Fox, “Tehlikeleri belirlemek ve riskleri yönetmek için resmi, belgelenmiş süreçlere sahip olmakla ilgilidir,” diye açıklıyor. “SMS’yi benimseyenler gerçekten de faydalarından bahsediyorlar.”
Organizasyonel Yapı, Tehlike Ortamı ve Risk Profilleri Farklıdır
Her şirketin faaliyet alanı, iş süreçleri ve maruz kaldığı tehlikeler farklıdır. Bu nedenle SMS’in kapsamı, risk değerlendirmeleri ve uygulama detayları şirketten şirkete değişir. Örneğin bir bakım hangarı ile bir uçuş operasyon merkezi aynı risk profiline sahip değildir bu yüzden aynı SMS prosedürleri farklı sonuçlar üretir.
Raporlama ve Güven
Çalışanların tehlikeleri bildirebilmeleri için zamanında ve görünür bir şekilde harekete geçildiğini görmeleri,yerel yönetime ve süreçlere güvenmeleri gerekir. Eğer bildirimler yerel takip yapılmadan kurumsal bir sistemde kaybolursa güven azalır ve bildirim sistemi çöker.
