Controlled Flight Into Terrain (CFIT), uçuşa elverişli bir hava aracının pilotaj veya farkındalık eksikliği nedeniyle araziye veya engellere çarpması olarak tanımlanan havacılık kazalarının en ölümcül türlerinden biridir. Bu tür kazaların önlenmesi amacıyla geliştirilen Ground Proximity Warning System (GPWS) ve Enhanced Ground Proximity Warning System (EGPWS) pilotlara yerle yakınlık ve arazi tehlikeleri konusunda erken uyarı sağlayan kritik aviyonik sistemlerdir.
Ground Proximity Warning System (GPWS)
GPWS, temel olarak radar altimetre verilerini kullanarak hava aracının yer yüzeyine olan dikey mesafesini ölçer. Bu ölçümler; uçuş hızı, alçalma oranı ve konfigürasyon bilgileri ile değerlendirilerek belirli emniyet eşiklerinin aşılması durumunda pilota sesli ve görsel ikazlar üretir.
GPWS tipik olarak aşağıdaki durumlarda uyarı verir:
Aşırı alçalma oranı,
Yer yüzeyine tehlikeli yakınlık,
Kalkış veya yaklaşma sırasında yetersiz tırmanış,
Aşırı yatış açısı (bank angle).
Enhanced Ground Proximity Warning System (EGPWS)
EGPWS, GPWS’nin tüm fonksiyonlarını içermekle birlikte; bunlara ek olarak:
Konum bilgisi (GPS veya inertial sistemler),
Geniş kapsamlı sayısal arazi veri tabanı,
Uçuş rotası tahmini gibi unsurları entegre ederek çalışır.
GPWS ve EGPWS Sistemleri Arasındaki Temel Fark
Ground Proximity Warning System (GPWS) ile Enhanced Ground Proximity Warning System (EGPWS) arasındaki temel fark, sistemlerin tehlikeyi algılama zamanı ve yöntemi ile ilgilidir. GPWS, uçağın mevcut anlık uçuş parametrelerini değerlendirerek yer yüzeyine tehlikeli derecede yaklaşma durumlarını algılayan reaktif bir sistemdir. Buna karşılık EGPWS, uçağın yalnızca mevcut durumunu değil, aynı zamanda gelecekteki uçuş yolunu da analiz eden proaktif bir yapı sunmaktadır.
GPWS, temel olarak radyo altimetre verisine dayalı olarak çalışmakta ve yalnızca uçağın altındaki araziyi değerlendirebilmektedir. Bu durum, özellikle yükselen araziye doğru yatay uçuş sırasında sistemin tehlikeyi geç algılamasına neden olmaktadır. EGPWS ise GPS tabanlı konum bilgisi ve dijital arazi veri tabanı kullanarak uçağın önünde bulunan arazi ve engelleri önceden tespit edebilmekte, böylece pilotu daha erken bir aşamada uyarmaktadır.
İki sistem arasındaki bir diğer önemli fark, durumsal farkındalık seviyesidir. GPWS, yalnızca sesli ikazlar yoluyla pilotu bilgilendirirken, EGPWS görsel arazi sunumu sağlayarak pilotun çevresel tehditleri kokpit ekranları üzerinden algılamasına imkân tanımaktadır. Bu görsel destek, özellikle düşük görüş koşullarında ve karmaşık araziler üzerinde gerçekleştirilen uçuşlarda pilot performansını önemli ölçüde artırmaktadır.
